# Edición profesional de son con Linux
## Edición profesional de son con Linux
### Introdución: Latencia
A pregunta que debemos facernos é se podemos abordar dunha maneira profesional a creación, edición e/ou produción de son desde Linux facendo uso, exclusivamente, de software libre.
Para poder responder adecuadamente a esta cuestión, debemos empezar por considerar o (delicado) tema da **latencia**. Sen meternos en temas demasiado sesudos, podemos definir latencia de son como o tempo que transcorre entre o momento da emisión dun son e o momento no que se escoita. É dicir, é un retardo que se aprecia entre a xeración dun son e o son propiamente devandito.
É un tema fundamental posto que, aínda que non é posible conseguir a latencia cero -explicarémolo máis adiante-, é necesario que a latencia existente non sexa apreciable para o oído humano ou nos resultaría imposible manexar o sistema, “tocar” ou “interpretar” os sons en tempo real.
Vexamos, o son propágase a unha velocidade de 340 metros por segundo; é dicir, si emitimos un son a unha distancia dun metro, tardaremos en escoitalo algo menos de 3 milisegundos (concretamente 2’9 milisegundos). Baixo esta premisa, decatámonos de que calquera músico asume certa latencia implícita.
Por exemplo, un guitarrista (acústico) ten a fonte de son a uns 40 cm polo que tardará preto de 1 milisegundo en escoitalo. Un violinista (está a uns 10 cm da súa fonte de son) uns 0’3 milisegundos. Un guitarrista eléctrico, si atópase a uns 3 metros do amplificador, terá que soportar unha latencia de 9 milisegundos.\
Este exemplo pódese facer aínda máis complexo se pensamos nun grupo de varios instrumentistas tocando en distintas partes dun escenario e tentando tocar todos xuntos e compasados. Pero ese non é o tema que nos ocupa polo que o deixaremos para mellor ocasión.
Un computador, como xa dixemos, tamén ten latencia pero, neste caso, non se debe á distancia entre o emisor e o receptor si non entre a xeración do son e a emisión efectiva do mesmo. Igualmente, que no caso anterior, hai certos límites de latencia admisibles (por ser imperceptibles polo oído humano).\
**Polo xeral podemos admitir, para un sistema “en tempo real”, unha latencia de 11 milisegundos.**
### Kernel RT (lowlatency)
Como abordamos, pois, o tema da latencia de son dun computador que funcione baixo o Sistema Operativo GNU/Linux? A resposta é sinxela: utilizando un Kernel RT (lowlatency ou de baixa latencia). O Kernel “normal” de Linux é multitarea e ten un sistema de control de prioridades pero non podemos interromper os procesos en “calquera sitio” e é onde aparece a latencia. Un Kernel RT controla a prioridade dos procesos e é capaz de xestionar dunha maneira máis eficiente esa latencia.
Tamén podemos contribuír a diminuíla utilizando hardware máis moderno e potente. De feito, para un uso non intensivo do procesamento de sinal de son non é necesario dispor dun kernel de baixa latencia, simplemente chegará cun hardware adecuado.\
Un exemplo sería o procesado de son con Audacity: podemos gravar ou editar son sen necesidade de ter instalado un kernel de baixa latencia.
Si quixésemos instalar un Kernel RT en GNU/Linux (por exemplo nunha distro da rama Debian) debiéramos facelo da seguinte maneira:
```
sudo apt-get install linux-headers-lowlatency
sudo apt-get install linux-lowlatency
sudo update-grub
```
### Jack
Unha vez instalado o Kernet RT, para poder xestionar as conexións de audio entrantes e saíntes no noso sistema operativo Linux, usaremos JACK (Jack Audio Conection Kit, ) que é un servidor de son que prové de conexións de baixa latencia entre aplicacións.
Esta é a pantalla principal de QjackCt ( unha interface gráfica de jack que nos axuda á hora de interactuar co programa)
E esta é a xanela de configuración onde podemos observar (abaixo á dereita) que con esa configuración conséguese unha latencia de 5’8 milisegundos (calquera valor por baixo de 11 milisegundos é máis que aceptable).
Unha vez configurado JACK (cousa da que nos ocuparemos noutro momento) estamos en disposición de empezar a traballar co noso software de son (composición, edición, produción, …) na nosa distribución de GNU/Linux favorita. De feito, existen distribucións específicas de Linux para o tratamento de son a todos os niveis (Ubuntu Studio, KXStudio, Musix, AVLinux, ...).\
Tanto a configuración do servidor de audio JACK, como a elección do software que queremos usar e/ou a distribución máis adecuada son temas que trataremos máis adiante.
**Até logo e que non pare a música!**
### [Seguinte artigo](https://xeracion-gnu.gitbook.io/xeracion-gnu-00/debuxos-libres)